#

सहकार्यको विरासत नेपालको वसन्तपुर दरबारको माथिल्लो तलामा उभिएकी युआन मेङ्सीलाई सात वर्षअघिको तुलनामा आजको वास्तविकता बताउन गाह्रो छ। देशको राजधानी, काठमाडौंको दरबार स्क्वायरको बीचमा रहेको दरबार कम्प्लेक्स २०१५ अप्रिलमा भूकम्पमा नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएको थियो। पर्यटकीय स्थलको रूपमा रहेको नौ तले दरबारलाई सन् १९७९ मा युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गरिएको थियो। यो दरबारको ऐतिहासिक महत्व मात्रै नभएर वास्तुकलाको विशेषता पनि छ । बेइजिङको चाइनिज एकेडेमी अफ कल्चरल हेरिटेजका लागि काम गर्ने ३३ वर्षीय युआन भन्छन्, “यहाँबाट तपाईंले सम्पूर्ण ठाउँ देख्न सक्नुहुन्छ र सबै कुरा सुन्दर र व्यवस्थित छ। दरबारको जीर्णोद्धारको निरीक्षण गर्न उनी नेपाल आएकी हुन् । भूकम्प गएको ६ महिनापछि अक्टोबर २०१५ मा उनले काठमाडौंको पहिलो कार्ययात्रा गरिन् । भूकम्पपछि सहर देखेर स्तब्ध भएको उनी बताउँछिन् । दरबार स्क्वायरका सम्पदा भवनहरू भग्नावशेषमा परिणत भएका छन्, उत्कृष्ट काठका मूर्तिहरू गाडेर फराकिलो क्षेत्रमा छरिएका छन्। उनी भन्छिन्, ‘भूकम्पको धुलोले काठमाडौं उपत्यका अझै ढाकेको थियो ।

क्षतिको अनुसन्धान र दरबारको संरचनात्मक सुविधाहरूको आधारमा, टोलीले भवनलाई सुदृढीकरण गर्न अघि बढ्यो। यो संरचनाको झटका शोषण गर्ने क्षमतालाई मद्दत गर्ने सामग्री थपेर गरिएको थियो। सामग्री भवनको वरिपरि विशिष्ट जंक्शनहरूमा नोडहरू भित्र राखिएको छ। यसले तिनीहरूलाई न्यूनतम हस्तक्षेपको साथ कम्प्लेक्सको भूकम्प प्रतिरोध सुधार गर्न सक्षम बनायो। चिनियाँ टोलीले यो प्रविधिको प्रयोगको लागि चीनमा पेटेन्ट पनि पाएको छ । थप रूपमा, कम्प्लेक्समा धेरै राम्रा र उत्कृष्ट काठका संरचनाहरू र मूर्तिकलाहरू भएकाले, टोलीले सकेसम्म धेरै मौलिक कम्पोनेन्टहरू प्रयोग गर्‍यो, र विस्तृत झ्यालहरूमा सबै क्षतिग्रस्त नक्काशीहरू पुनर्स्थापित गरियो। परियोजनाको अवधिमा पुराना काठका पार्टपुर्जाहरूमध्ये लगभग 85 प्रतिशत मर्मत गरी मूल स्थानमा जडान गरिएको थियो र लगभग 3,700 टुक्रा काठका कम्पोनेन्टहरू परियोजनाको लागि पूरक भागको रूपमा नयाँ निर्माण गरिएको थियो। जति पुराना काठका कम्पोनेन्टहरू लागू गरियो, त्यति नै कम ऐतिहासिक जानकारी हरायो। परियोजनामा ​​काम गर्ने नेपाली मूर्तिकार मनहरि महर्जनले चिनियाँ टोलीले डिजाइनको नक्काशीको पहिचान गर्न सक्ने बताए। "यदि झ्याल मर्मत गर्न आवश्यक छ भने, चिनियाँ टोलीले झ्यालको जाँच गर्नेछ र हामीलाई केही छुटेको छ कि छैन भनेर छलफल गर्न आमन्त्रित गर्नेछ।" दुबै तर्फका कर्मचारीहरूले "मूल झ्याल जस्तै सञ्झ्याल सिर्जना गर्नु अघि" हराएका भागहरू फेला पार्न र विकास गर्न पहिलेका झ्यालहरूको तस्बिरहरूसँग तुलना गरे, महर्जन भन्छन्। युआन अहिले बसन्तपुर दरबार परिसरको जीर्णोद्धार प्रक्रिया देखाउने स्थायी प्रदर्शनीमा व्यस्त छन्। "हामी आशा गर्दछौं कि यसले सांस्कृतिक सम्पदा पुनर्स्थापना अवधारणा र प्रविधिलाई जनतामाझ अगाडि बढाउन मद्दत गर्नेछ।" 

साभार​: सिन्ह्वा


Comments